vidu ankaŭ la klarigojn
buda|o , budd|o, budh|o

buda·o, budd·o, budh·o

   1.
          En buda·ism·o: hom·o ating·int·a la plej alt·an nivel·on de spirit·a
          perfekt·ec·o: budh·o en la sanskrit·a signif·as vek·iĝ·int·a ; Sid-art·o
          iĝ·is buda·o post mult·aj jar·oj de intens·a mens·a praktik·o; est·as
          por ni tre mal·oft·a ŝanc·o, nask·iĝ·i kiel hom·o, ating·i grand·an
          aĝ·on, kaj aŭskult·i la predik·on de buda·oj, kiu·j tre mal·oft·e
          ek·aper·as en la mond·o .

   2.
          En buda·ism·o: hom-form·a figur·o prezent·ant·a la ideal·on de spirit·a
          perfekt·ec·o: en la palac·o de mil buda·oj est·as statu·oj de
          Avalokitesvaro kaj ali·aj di·oj .

   3.
          Special·e: buda·o Sid-art·o {Gotam·o} , la fond·int·o de buda·ism·o (6-5
          jar-cent·oj a.K.): tiam la mond·o est·os en simil·a ... stat·o kaos·a,
          kiel Hindi·o, kiam viv·is Buda·o ; Buda-nask·o est·as fest·o celebr·ant·a
          la re·ven·on de la nask·ot-ag·o de Gotam·o la Buda·o; la or·a kaj
          arĝent·a kolor·oj est·as uz·at·aj ĉef·e por rol·oj de sen·mort·ul·oj,
          Buda·o kaj monstr·oj ; kelk·aj ost·oj de Buda·o trov·iĝ·as en la templ·o
          .
          Rim.: Do, tiu+senc·e „Buda·o“ est·as titol·o, aŭ rang·o, iom simil·e al
          „Krist·o“, kiu en la vulgar·a uz·o aper·as kvazaŭ nom·o propr·a. Tamen
          mal·simil·e ol en krist·an·ism·o, buda·o en buda·ism·o ne est·as unik·a.
          Tial, simil·e al „la Profet·o“ en islam·o, oni dev·us dir·i „la
          Buda·o“.

buda·ism·o, budd·ism·o, budh·ism·o

          Filozofi·o (aŭ, laŭ la kutim·a opini·o, {religi·o} ) fond·it·a de
          buda·o Sid-art·o Gotam·o kaj dis·vast·iĝ·int·a el Hind·uj·o en la Orient·an
          Azi·on (Ĉin·uj·o, Kore·uj·o, Japan·uj·o, Vjetnam·uj·o, Siberi·o ktp):
          budh·ism·a sonor·il·o el Japani·o ; en la unu·a jar-cent·o p. K.
          buda·ism·o est·is en·konduk·it·a orient·en el la Silk·a Voj·o, kaj en·ir·is
          en divers·ajn lok·ojn de la centr·a part·o de Ĉini·o ; majstr·o
           , kre·int·o de la Flav·a Sekt·o de la ĉin·a tibet·a
          buda·ism·o .

buda·ist·o, budd·ist·o , budh·ist·o, budh·an·o, buda·an·o

          Hom·o akcept·ant·a la instru·on de buda·ism·o: la pli alt·aj kast·oj de
          la hind·oj—budd·ist·oj, uz·as pro motiv·oj religi·aj nur manĝ·on
          kresk·aĵ·an ; budh·an·oj cel·as la nirvan·on ; la japan·a buda·ist·a
          organiz·aĵ·o „Rissho-Kosei-Kai“, kiu hav·as kvin milion·ojn da
          adept·oj ; sam·e kiel el la sam·a infan·o oni pov·as far·i ĉu
          krist·an·on aŭ islam·an·on, buda·an·on ktp ; ĉar princ-in·o 
          est·is fervor·a buda·ist·in·o, reĝ·o Sunzankampo baldaŭ est·is
          konvert·it·a al tiu kred·o kaj entuziasm·e dis·vast·ig·is la buda·ism·an
          religi·on inter la tibet·an·oj .

   Rim.: Laŭ la kutim·oj de Esperant·o la asimil·it·a form·o por la sanskrit·a
   vort·o  dev·us est·i „bud·o“; sed tiu·n form·on jam okup·is
   fundament·a vort·o, kaj la homonimi·o est·us ĝen·a en iu·j okaz·oj (imag·u
   ŝerc·ojn pri „telefon-bud·o“ ktp). Probabl·e  rigard·is tiu·n
   vort·on propr·a nom·o, kaj don·is al ĝi form·on simil·an al unu+silab·aj
   propr·aj nom·oj, kiel „  “ kaj „  “: _Buddo_ (ceter·e, kiel en
   la rus·a, pol·a, ital·a). Propr·ajn nom·ojn li rigard·is escept·aj
   periferi·aĵ·oj, kiu·j pov·as est·i nur du·on·e asimil·it·aj, ne tut·e aparten·ant·e
   al la lingv·o. Tamen la du·obl·a konsonant·o ja ĝen·is la esperant·ist·ojn,
   kaj la Zamenhof·a form·o rest·is la mal·plej uz·at·a. Anstataŭ·e, jam sufiĉ·e
   fru·e aper·is ali·a natur·a form·o asimil·it·a: _buda·o_, kiu simpl·e konserv·as
   la fin·aĵ·on _a_. Tiu·n form·on prefer·is la esperant·ist·oj de la tradici·e
   buda·ism·aj land·oj , kaj tiu·n form·on uz·as PV. Tamen la eŭrop·an·oj prefer·is
   mis·analiz·i la latin·an trans·skrib·on: bud(dh)a → bu(dd)ha → budh·a, kaj en
   la sam·a epok·o aper·as en Eŭrop·o „budh·ism·o“ .  , verk·ant·e
   PIV-on, mis·klas·as la vort·on inter „la nom·oj propr·aj“ kaj prefer·as la
   form·on okcident·an: „Por la hind·aj nom·oj mi help·is mi·n precip·e per la
   tre bon·a _Leksikologi·a Komentari·o_ kiu·n J. Régulo Pérez al·don·is fin·e de
   _Nepal·o mal·ferm·as la pord·on_. Tamen unu punkt·on mi ne pov·is akcept·i, la
   konserv·ad·on de _h_ post konsonant·o, kio ŝajn·as al mi kontraŭ·a al la
   kutim·oj de ni·a lingv·o ... Sol·a escept·o est·as la _Budh·o_, kiu·n, post
   long·a hezit·o, mi prefer·is al la Zamenhof·a _Buddo_, ĉar en tiu·j religi·aj
   al·nom·oj plej grav·e est·as konserv·i la inter·naci·an aspekt·on, ĉe kiu la
   _h_ est·as pli frap·a ol la du·obl·a _d;_ ceter·e Zamenhof mem skrib·is
   _Krist·o_ (kaj ne _Ĥristo_), _Mesi·o_ (kaj ne _Maŝiaĥ_)“ [PIV, p.xviii].
   Ĉi tie en·est·as plur·aj mal·logik·aĵ·oj: Unu·e, en la ĵus·aj ekzempl·oj ĝust·e
   la inter·naci·a form·o prefer·it·a de  _ankaŭ_ pli konform·as al la
   kutim·oj de la inter·naci·a lingv·o ol la etimologi·a, dum la form·o „Budh·o“,
   tut·e mal·e, aspekt·as plej barbar·e el ĉiu·j. Du·e, tiu barbar·aĵ·o fakt·e
   est·as mal·pli fidel·a al la original·o. En la original·a sanskrit·a vort·o ne
   est·as kombin·o el [d] kaj [h], sed unu·op·a son·o, tre mal·sam·a ol la
   prononc·o postulat·a de la skrib·o „budh·o“, kiu fakt·e est·as nur
   latin+alfabet·a surogat·o, kiel „  “ kompar·e kun „maŝin·o“. Tri·e,
   est·as iom naiv·a imperi·ism·o parol·i pri grafik·a re·kon·ebl·o de okcident·a
   skrib-manier·o (ceter·e, escept·ant·e la ital·an, pol·an, hispan·an...) kiam
   tem·as pri vort·o aparten·ant·a al kultur·a rond·o kiu tia·n skrib·on ne uz·as.
   Kaj super ĉio, la form·o „Budh·o“ ja est·as mis·gvid·a: ĝi impres·as kiel
   ekzakt·a trans·skrib·o de vort·o sanskrit·a (pro la ne·kutim·a kombin·o _dh_,
   kiu normal·e iĝ·as simpl·a _d_ en la vort·oj asimil·it·aj: _darm·o, bodisatv·o_
   ktp); tial oni dev·us supoz·i ke tem·as pri _Budh·a_, hindu·ism·a di·o
   person·ig·ant·a Merkur·on! [artikol-versi·o: 1.29 2019/07/06 08:10:23 ]